Phá xang

Cả hai chúng tôi chợt nhớ đến anh ta. Chú khách què bán phá xang, bán lạc rang, thường hay ngồi chỗ này

 Cứ mỗi lần ăn lạc rang tôi lại nhớ đến anh ta. Đêm nay trời trở gió, đang nóng hầm hập bỗng dịu tê như cuối thu. Tôi với một người bạn – nhà thơ Nguyễn Hà - rủ nhau đi tản bộ quanh hồ Gươm để lắng vào hồn mình một chút thu Hà Nội, một chút mông lung chỉ có mùa thu mới có.

Lạc rang - Nguồn: internet

 

Cửa Sở Điện lực, mà người ta quen gọi là nhà máy đèn bờ hồ, phía bên kia có cây đa hai gốc nối với nhau bằng rễ phụ, những cái rễ phụ đã trở thành một thân cây thứ ba, tạo thành chữ N hoa.

(Tiếc sao, trong một đêm mưa to ngày 9-6-1991 cây đa ấy đã gục đổ; quằn quại trên đường khiến có những lòng người cùng quằn quại theo. Nhưng cũng may, thành phố đã trồng một cây đa khác thay thế ngay, đúng vào chỗ cây cũ. Không biết mấy chục năm nữa, cây đa hậu thế này mới có một bộ rễ bò lan trên mặt đất như đàn anh nó).

Cả hai chúng tôi chợt nhớ đến anh ta. Chú khách què bán phá xang, bán lạc rang, thường hay ngồi chỗ này.

Đó là một người có nửa thân mình phía trên vạm vỡ, đỏ hồng, chán cao, mắt xếch, tai to, da trắng, thường mặc cái áo đen, thứ lụa bóng như lĩnh của người trung hoa, khuy vải tết, và cái quần đùi đen rộng thùng đã bạc. Hai chân anh ta đã teo lại rất ngắn, chỉ còn bé tí từ dưới háng. Hai bàn chân bên nghiêng bên ngửa, và do phải bò lâu ngày bằng cả hai tay và hai cẳng chân (hai tay có hai chiếc guốc mộc) lên chỗ xưa kia là bụng chân thì nay bẹt đi, lấm láp như gan bàn chân. Anh ta rất ít nói, hầu như không thấy anh ta nói chuyện chao đổi gì với khách bao giờ, trừ việc hỏi khách mua thức lạc gì.

Thùng lạc rang của anh ta thật đặc biệt, có hai ngăn, ngoài bằng gỗ, trong lót vải nên lạc lúc nào cũng âm ấm, cũng giòn cho những viên cuối cùng. Một bên là lạc ngọt bên kia là lạc mặn.

Những viên lạc của anh ta bao giờ cũng đều tăm tắp, màu nâu hồng, thơm phức, phả một mùi húng lìu mê hoặc.

Viên lạc vừa bùi, vừa ngọt, vị ngọt mát của nước đường ngâm tẩm ướp qua, chỉ đủ động lại trên đầu lưỡi man mát.

Còn lạc mặn vừa bùi vừa đậm như cái duyên của cô gái có nước da bánh mật, không sắc sảo nhưng lại làm đắm lòng người.

Anh ta – có lẽ là chú khách (hay Trú khách?) thì đúng hơn. Chú khách ấy nhà ở phố hàng giầy trông thẳng sang bức tường phẳng lì của đền bạch mã nay chỗ đó đã thành một cái chợ bánh kẹo thuốc lá, vài nhà bán cà phê bột, một vài hàng phở lúc nào cũng khói um.

Sáng sáng không sớm lắm, chú bò từ nhà ra bờ, đúng chỗ cây đa có chữ N, ngồi cạnh chiếc cột đèn sắt sơn hắc ín đen có dóng như dóng cầu. Chứ không rao hàng bao giờ.

Chú ngồi đó phân phát món quà ít tiền, bình dị, thông thường nhưng ngon mắt, cho mọi người. Phá xang của chú là loại đặc biệt, đã ăn một lần thì ngon không thể quên, nó như ngôn ngữ đã được nâng lên thành nghệ thuật, mà phú nhập thần mới tạo được ra. Chưa ai cạnh tranh được với chú về độ thơm ngon, độ ngọt bùi, độ ấm giòn, độ chín tươi, độ đều nhau chằn chặt của viên lạc. Cũng có một người Việt Nam bị què hơi giống chú cũng bán phá xang, nhưng rồi hình như ế, phải chuyển sang nghề khác và không còn thấy xuất hiện ở Bờ Hồ nữa.

Chiều có khi sẩm tối, hết hàng, chú lại bò về nhà, ngồi trong căn nhà thấp tè ám khói nhìn ra đường như lúc ở Bờ Hồ. Nhiều hôm xế chiều chú mới ra Bờ Hồ. Buổi sáng chú ở nhà cứ chăm chăm nhìn ra đường, chán nhăn lại như oán hờn một điều gì, một người nào. Phải chăng cứ nghĩ đến thân phận đôi chân của mình? Hay nghĩ tới cô gái áo dài tha thướt hôm nào mua lạc của chú, vừa đi vừa cười khúc khích như tiếng chim xa? Hay hình ảnh một quê hương xa lắc?...

Hà Nội từng có rất nhiều trẻ em bắn phá xang, giao khắp phố, từng có những bà đứng tuổi những buổi tối mưa gió đầy trời giao bán ngô rang, lạc rang, hạt rẻ nhưng ngẫm ra không một ai có thể cạnh tranh nổi phá xang của chú què ở Bờ Hồ.

Lạc rang của chú bao giờ cũng như bao giờ, phân loại kỹ ngâm nước đường cam thảo (nếu là ngọt) ngâm nước muối vừa phải (nếu là mặn) phơi khô rồi mới rang trong cát trắng sạch tinh. Chưa ai bị rính hạt cát kẹp lại trong nhân lạc bao giờ.

Các bà ở nhà chúng ta nhiều khi chiều chồng, chiều con, mến bạn, cũng rang lạc ăn chơi. Nhưng đó chỉ là làm cho lạc chín lên mà thôi, giống như các hàng bia quốc doanh và tư nhân bán lạc rang kèm bia hơi bia chai, đựng vào cá phễu giấy dài thượt chả đươc bao nhiêu lạc, có khi chưa chín hẳn, còn ngái, có khi ỉu xìu...

Gần đây, tiến bộ hơn, có loại lạc chiên, thường gọi là đậu phụng chao dầu, là thứ lạc bọc bột mì làm theo kiểu Miền Nam. Cũng ngon nhưng không phải là lạc rang, không phải là phá xang. Nó đã thành một món khác hoàn toàn.

Lạc rang là một món ăn thông thường bình dị, quen thuộc, ai cũng từng ăn, ai cũng có thể làm được... nhưng sao mà nhớ đến chú khách tật nguyền ấy thế. Thì ra chỉ là viên lạc bé nhỏ, chỉ là cái việc rang lạc tầm thường nhưng nếu làm với tất cả trách nhiệm của mình thì kết quả thì cũng không phải là nhỏ. Bởi có lẽ đã có hàng chục vạn người Hà Nội đã ăn phá xang của chú.

Không hiểu vài mươi năm nay chú đi đâu để người ăn thiếu một chút ấm ấp trong lòng bàn tay, thiếu một vị ngọt ròn nơi cổ họng như một kỷ niệm của Hà Nội khó quên, nhất là những người yêu nhau, trao nhau một gói lạc thơm thơm ấm ấm khi cùng nhau đi dạo bờ hồ một chiều lành lạnh nào đấy.

Theo Thú ăn chơi người Hà Nội, Băng Sơn, NXB Văn hóa Thông tin, Hà Nội, 2009,Tr98-101
Đăng lúc: 05/07/2011 10:48

Bản để in Lưu vào bookmarkKết nối nhà cung cấp đặc sản, nhà sản xuất, nhà phân phối