Đặc sản dân gian - Bưởi cốc

Trái bưởi Cốc thường không to lắm, tròn, hơi bẹt hai đầu, vỏ mịn màu vàng đồng thau

Bưởi Cốc có từ bao giờ không ai nhớ, chỉ biết từ ngày khai thiên lập địa ra Tổng Cốc xưa gồm làng Hưu Trưng (nay thuộc Trung Châu - Đan phượng) Chàng Lan (thuộc Vĩnh Lạc, Vĩnh Phúc) và ba xã Vân Nam, Vân Phúc, Vân Hà bưởi đã có rồi.

Bưởi Vân Cốc ăn một lần nhớ mãi, người ta dùng làm quà biếu người thân khi đau ốm, thờ vào ngày lễ tết, trên mâm ngũ quả không thể thiếu bưởi. Có bưởi Cốc càng quý. Người Cốc còn truyền nhau câu chuyện: Thời hai Bà Trưng tụ nghĩa dẹp giặc nhà Hán (năm 40) vùng Cốc có ba người con gái nguyện theo hai bà giết giặc. Trước lúc yết kiến hai Bà, ba người con đất Cốc xin được dâng lễ vật nhỏ của quê hương, đó là những trái bưởi. Hai Bà sau khi thưởng thức đều khen: Bưởi ngọt thơm vị đậm, thoáng có mùi thơm hương sen, ta chưa từng thấy nơi nào có. Ba người con gái đất Cốc thành ba vị tướng trung thành của hai Bà. Đến nay nhân dân Vân Cốc vẫn còn miếu thờ tưởng nhớ công lao của ba người con gái quê hương, gọi là ả Nàng, ả Tú, ả Huyền.

Thường mọi người biết đến bưởi Đoan Hùng (Vĩnh Phúc), bưởi Phúc Trạch (Hương Khê, Hà Tĩnh), Quảng Trạch (Quảng Bình), giống bưởi đó trái to, bóc múi bưởi tứa nhiều nước, ăn ngọt, mát. Nhưng bưởi Cốc từ màu sắc, hương vị đều có nét riêng.

Bưởi Cốc được người dân quanh vùng ưa chuộng, rồi truyền đến Hà Nội từ tháng 10 ta trở đi. Người Hà Nội sành dùng bưởi, nhất là tìm mua cho những người ốm, họ tìm ở chợ Ngọc Hà, chợ Sanh, Cầu Giấy, Giảng Võ... Nhìn làn da hồng mịn, tiếng nói rẻo với âm sắc nằng nặng của xứ Đoài, đó chính là những cô gái Cốc bên những sọt bưởi giòn thơm.

Trái bưởi Cốc thường không to lắm, tròn, hơi bẹt hai đầu, vỏ mịn màu vàng đồng thau (đường kính chỉ 10-12 cm), đặc biệt loài bưởi này, vỏ có mùi thơm như xạ hương, lại thoảng thơm như nước hoa. Lúc bổ bưởi chỉ cần đưa nhẹ lớp dao gọt lớp vỏ ngoài là trật lớp cùi trắng bông, ăn có vị hơi ngọt, giòn, bóc lớp cùi mỏng, thấy tôm bưởi lộ ra mộng nước nhưng tách các múi bưởi to đều, bố cục rất cân không hề có nước vỡ ra. Khi ta bóc áo của múi bưởi, tôm bưởi màu trong như phần thịt của quả nhãn, các tôm bưởi mang hình của ngọn lửa nến rất đẹp. Đưa múi bưởi lên môi, ta đã hưởng làn hương thơm nhẹ như hương sen. Khi ăn, ta bẻ múi đã lộn lớp áo rất gọn, nhai khẽ, cảm giác hơi giòn. Lúc ấy, nước bưởi mới tứa ra vị ngọt đậm, ăn xong hương vị ấy mới đọng lại vị thơm thảo.

Là người đã được thưởng thức các loại bưởi nổi tiếng khắp đất nước nhưng bưởi Cốc có hương vị quyến rũ mà các giống bưởi khác không thể có.

Sang tháng 10 ta cây bưởi nào chín hết, người ta trẩy mang vào nhà rồi để nơi râm mát, bôi tí vôi vào cuống, bưởi sẽ để tới tháng ba sang năm, khi ấy dù qua Tết, hoa quả hiếm mang bán rất đắt.

Cây bưởi trên vùng đất Cốc phát triển rất nhanh, cây ươm hạt thì bốn năm sau đã cho lứa quả đầu, tán bưởi phát triển đều nhưng lá thưa. Tuổi thọ của cây bưởi vùng này tới 20 năm, cây to thường đạt 400-500 quả.

Hoa bưởi nở vào mùa xuân, cánh hoa màu trắng, nhụy vàng, khi nở hết khoe nhụy năm cánh hoa quăn đều như bàn tay nâng niu nhụy, đợi ngày mãn hoa kết quả. Hoa bưởi không những để các cô thôn nữ dùng làm hương gội đầu, ở vùng quê này, hoa bưởi còn dùng làm chất liệu cho món ăn đó là bánh trôi tết Thanh minh (mồng ba tháng ba). Người ta lấy hoa bưởi nở còn tươi về ngâm vào chậu nước mưa khoảng 15 giờ đồng hồ, sau đó lấy chậu nước này lọc qua tấm vải sạch bỏ hoa bưởi ra. Bánh trôi sau khi đun chín trên bếp, được vớt ra chậu nước bưởi đã lọc, rồi đưa lên đĩa. Khi ăn bánh trôi thoang thoảng mùi hoa bưởi. Sự tinh túy đó chẳng phải giá trị của văn hóa ẩm thực đó sao!

Khi tâm sự về giá trị của bưởi Cốc, ông Đặng Xuân Tự cán bộ quân đội về hưu giờ mới có thời gian trở lại thú vui của cây trái vườn tược tâm sự với tôi, giọng hơi buồn:

- Những năm tháng xa quê, ở chiến trường nhiều lúc thèm trái bưởi quê lắm. Mình cho rằng không có bưởi quê nào có hương vị giống như bưởi Cốc. Tiếc rằng mấy năm qua chạy theo nền kinh tế thị trường, người ta phá mất giống bưởi này nhiều quá. Giờ nhìn lại thấy xót xa. Mình đang cùng một số anh em vận động phát triển lại nguyên giá trị cho vùng bưởi Cốc.

Tôi tin rằng những giá trị đích thực bao giờ cũng quay trở về sau khi con người ta quá ư chạy theo những xô bồ bên ngoài xã hội.

Thanh Huyền

Đăng lúc: 13/02/2011 13:27

Bản để in Lưu vào bookmarkKết nối nhà cung cấp đặc sản, nhà sản xuất, nhà phân phối