“Về quê hương nhà Lý”

Sách do NXB Thế giới ấn hành, tập hợp bài viết của các chuyên gia khảo cổ và các giáo sư sử học đầu ngành với khá nhiều gợi mở thú vị…

Đã có một thời, mỗi khi nói về quê hương nhà Lý là người ta nói ngay đến làng Đình Bảng (nay là phường Đình Bảng, thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh), mặc dù ai cũng biết hương Cổ Pháp thời Lý không phải chỉ có một làng Đình Bảng. GS Trần Quốc Vượng từng thừa nhận: "Sai lầm lớn nhất của tôi trước năm 1994 là khi bàn về quê hương nhà Lý đã quá chú trọng đến làng Đình Bảng - và cũng ngây thơ khi chuyển Dịch Bảng thành Đình Bảng". Năm 2000, tại hội thảo khoa học "Lý Công Uẩn và vương triều Lý", do Hội Sử học Hà Nội tổ chức, bản tổng kết hội thảo nêu rõ "Vấn đề nguồn gốc, gia thế, quê hương và tuổi thơ của Lý Công Uẩn rõ ràng còn rất phức tạp và phải tiếp tục nghiên cứu, thảo luận thì mới có thể đi đến kết luận chắc chắn".

Dịp đó, GS Trần Quốc Vượng đã chuyển hướng và nêu kết luận: "Quê hương nhà Lý là tất cả vùng Xứ Bắc - Kinh Bắc, Bắc Ninh mà chủ lưu là sông Thiên Đức. Quê nội, quê ngoại nhà Lý theo nghĩa hẹp là cái tương quan tam giác Đình Bảng - Đình Sấm - Đại Đình, nơi xưa là hương Diên Uẩn, sau đổi là hương Cổ Pháp". Từ đó, 10 năm trôi qua, tại làng Dương Lôi (xã Tân Hồng, thị xã Từ Sơn, Bắc Ninh) đã phát hiện nhiều tư liệu khẳng định, sau khi đăng quang vua đã về quê, làng Dương Lôi, thăm mộ mẹ và tặng lụa cho các cụ già. Dương Lôi cũng là nơi bà Phạm Thị sinh ra Lý Công Uẩn, như truyền thuyết về xóm Đường Sau "Nở Đường Sau, đau chùa Dận". Lý Công Uẩn (nên hiểu là ông người họ Lý, sinh ra ở hương Diên Uẩn) lớn lên ở Dương Lôi và khi làm nên công danh sự nghiệp cũng gắn chặt với Dương Lôi.

Sách còn cho biết, trong các năm 2004 và 2007, các nhà khảo cổ đã khai quật tại khu vực Hoa Lâm, tìm thấy bậc tam cấp điêu khắc con sấu đá, các mảnh gốm sứ, giếng cổ thời Lý - Trần, thêm cơ sở để khẳng định Hoa Lâm là nơi vua Lý đã đặt hành cung để nghỉ mỗi khi về lễ Tổ.

Một ưu điểm dễ thấy là các luận cứ trong sách được chứng minh bằng nguồn tư liệu có xuất xứ rõ ràng, nên có sức thuyết phục cao. Những chữ bị mờ trong bia "Lý gia linh thạch" đã được chuyên gia Hán Nôm khôi phục rồi phiên âm, dịch nghĩa. Ngay cả "Vấn đề nguồn gốc họ Lý" cũng được tác giả lý giải: Tổ tiên họ Lý là con cháu người đất Mân, sang nước ta từ mấy đời trước Lý Công Uẩn. Về vấn đề này, GS Phan Huy Lê trong lời kết của tập sách viết rằng: "Cần nhớ rằng đất Mân xưa nằm trong địa bàn cư trú của các tộc Bách Việt. Trong các dòng họ Việt Nam có không ít dòng họ có nguồn gốc từ Mân Việt hay từ Hán rồi Việt hóa. Vì vậy, vấn đề cần nghiên cứu và xác minh là đã có đủ bằng chứng đáng tin cậy về nguồn gốc họ Lý từ đất Mân chưa và nếu giả thuyết này được chứng minh thì cũng là hiện tượng bình thường trong nguồn gốc các dòng họ Việt Nam".

Lễ kỷ niệm 1000 năm vua Lý Thái Tổ định đô ở Thăng Long đã qua đi, nhưng Lý Công Uẩn, quê hương nhà Lý và vương triều Lý chắc chắn vẫn là đề tài hấp dẫn. Những vấn đề đặt ra trong sách "Về quê hương nhà Lý" có tính gợi mở thú vị.

Lan Chi

Đăng lúc: 26/01/2011 14:16

Bản để in Lưu vào bookmarkKết nối nhà cung cấp đặc sản, nhà sản xuất, nhà phân phối