Khảm trai Chuôn Ngọ

ICTnews - Nét nổi bật của tranh khảm trai Chuôn Ngọ là những mảnh trai không vỡ, luôn phẳng, đục gắn xuống gỗ rất khít, chi tiết trang trí trên khảm trai rất sinh động, đặc sắc.

Theo truyền thuyết và thần phả đình làng Chuôn Ngọ thì nghề khảm trai do cụ tổ làng nghề là Trương Công Thành tạo dựng cách đây đã gần 1.000 năm. Ý tưởng ghép những mảnh vỏ trai, ốc, sò trôi dạt vào bờ với màu sắc tự nhiên của cụ Trương Công Thành đã tạo ra các hoạ tiết hoa văn sinh động và dần dần phát triển thành nghề khảm ngày nay. Nét nổi bật của tranh khảm trai Chuôn Ngọ là những mảnh trai không vỡ, luôn phẳng, đục gắn xuống gỗ rất khít, chi tiết trang trí trên khảm trai rất sinh động, đặc sắc.

Nghề khảm trai là một nghề cần nhiều công sức, lắm công phu, có 6 công đoạn cơ bản: vẽ mẫu cho bức tranh, cưa trai theo nét vẽ, đục gỗ và gắn trai vào gỗ, mài khảm, thể hiện đường nét và cuối cùng là dùng bột đen sơn để làm rõ các chi tiết của bức tranh.

Để có được một sản phẩm khảm trai tinh xảo, sống động, người nghệ nhân phải trải qua rất nhiều công đoạn khác nhau: từ vẽ mẫu, cắt theo họa tiết mẫu, dán miếng cắt đó vào gỗ và đục theo các họa tiết, đến dán miếng trai, dùng đá mài mài phẳng và dùng dao bằng thép tách tỉa ra các họa tiết nhỏ, dùng giấy ráp đánh cho nổi họa tiết lên. Cuối cùng toàn bộ sản phẩm sẽ được đánh vécni cho bóng lên để các họa tiết nổi lên sống động như một bức tranh. Nét nổi bật của sản phẩm khảm trai Chuôn Ngọ là những mảnh trai không vỡ, luôn phẳng, đục gắn xuống gỗ rất khít. Việc lựa chọn vỏ trai, vỏ ốc, hay vỏ hến cho phù hợp với sản phẩm sắp làm ra cũng là một khâu rất quan trọng. Vỏ trai có nhiều loại: trai cánh mảnh nhỏ, sẫm màu; trai thịt trắng, vỏ mình dầy; trai Nông Cống (Thanh Hóa) có nhiều vân. Ốc biển phải là ốc xà cừ, có nhiều ở vùng biển Quy Nhơn, Quảng Nam Đà Nẵng, Nha Trang, Phan Thiết. Hến biển chỉ có loại vỏ xác, thường có nhiều ở Quy Nhơn là dùng làm khảm trai được. Ngoài ra còn có một thứ vỏ trai đặc biệt gọi là Cửu Khổng (vì có 9 lỗ vỏ ở phía mép vỏ), có vân màu sắc phong phú hơn mầu cầu vồng. Muốn làm hàng mặt nổi như: núi non, cánh phượng, cánh công, phải tìm bằng được Cửu Khổng. Nhờ bàn tay khéo léo, tài hoa và óc sáng tạo phong phú của người nghệ nhân mà những mảnh trai vô tri vô giác bỗng chốc trở thành những bức tranh sống động có giá trị văn hóa, nghệ thuật cao.

Làng Chuôn Ngọ không chỉ có khách du lịch quốc tế đến thăm, mua sản phẩm du lịch của làng nghề mà nay con cháu trong làng đã có điều kiện để mở rộng ra nhiều cửa hàng khảm trai, khảm ốc trên các khu phố cổ ở Hà Nội theo nhu cầu của du khách. Hiện nay, các loại tranh được khách du lịch ưa thích là tranh phong cảnh đồng quê Việt Nam với những cảnh bụi tre, con đò, bến nước, những di sản văn hóa bao gồm chùa chiền, đình làng hoặc tranh tứ bình mai, lan, cúc, trúc hay đào, sen, cúc, hồng có giá từ 1 triệu đồng/bộ.

Đã có lúc, nghề khảm trai Chuôn Ngọ tưởng chừng như mai một bởi những thăng trầm của thời gian và biến cố của lịch sử, nhưng sức sống của một làng nghề truyền thống vẫn mãi bền vững với thời gian, để hôm nay người Hà Nội vẫn tự hào có một làng nghề tinh xảo, với những sản phẩm độc đáo mà hiếm nơi nào có được. Sản phẩm khảm trai Chuôn Ngọ đã vượt khỏi ranh giới quốc gia, vươn tầm ra châu lục và thế giới, đến với các thị trường khó tính như Anh, Hà Lan, Mỹ, Nhật... Tên tuổi của những nghệ nhân nổi tiếng như nghệ nhân Nguyễn Phú Vinh, nghệ nhân Nguyễn Đức Biết, nghệ nhân Trần Bá Dinh… được cả nước biết đến.

Gần đây, Chuôn Ngọ không chỉ dùng những loại vỏ trai truyền thống để làm các sản phẩm bình dân mà còn nhập nhiều nguyên liệu từ Hồng Kông, Singapore, Indonesia.... để làm nên các sản phẩm cao cấp. Sản phẩm của Chuôn Ngọ xuất hiện khắp mọi nơi và ngày càng được nhiều khách hàng trong nước và quốc tế ưa chuộng. Những bức khảm trai tinh xảo không chỉ thể hiện được tính độc đáo, trí tuệ của những người nghệ nhân, mà còn phản ánh tính thời đại và tính hữu dụng cũng như tính thẩm mỹ của nó.

Giữa thời đại công nghiệp hóa với sự xuất hiện của nhiều sản phẩm công nghệ hiện đại thì sự tồn tại và phát triển mạnh mẽ của một nghề thủ công truyền thống như khảm trai Chuôn Ngọ thật đáng trân trọng, tự hào.

Mai Linh

Đăng lúc: 18/05/2011 17:02

Bản để in Lưu vào bookmarkKết nối nhà cung cấp đặc sản, nhà sản xuất, nhà phân phối